Bijstand en crypto: actieve handel moet je melden, ook als je verlies maakt
Wanneer moet je het melden?
In een uitspraak van 18 augustus maakt de Centrale Raad van Beroep onderscheid tussen twee situaties. Koop je af en toe met eigen geld crypto en verkoop je die later weer, dan verschuif je alleen je eigen vermogen. Dat heet vermogensbeheer en dat hoef je niet aan de gemeente te melden. Koop en verkoop je zo vaak en zo lang achter elkaar dat dit verder gaat dan gewoon vermogensbeheer, dan moet je het wel melden.
De reden: bij die tweede vorm kun je inkomen uit je vermogen halen, en inkomen telt mee voor de hoogte van je uitkering. De Participatiewet, de wet die de bijstand regelt, verplicht mensen met bijstand om uit zichzelf alles door te geven wat invloed kan hebben op hun recht op die uitkering.
In het kort
- De gemeente Leeuwarden vorderde 8.922,56 euro aan uitkering terug en legde daarnaast een boete van 645,26 euro op.
- De man handelde op meer dan 130 verschillende dagen, op ongeveer 600 momenten.
- De Raad ziet de aankoop van crypto niet als kostenpost, maar als het omzetten van geld in iets anders van waarde.
Dat de handel verlies opleverde, verandert daar niets aan. De man voerde ook aan dat hij geen verstand van crypto had. Volgens de Raad had hij kunnen begrijpen dat zijn handel gevolgen kon hebben voor zijn uitkering.
Bezit is iets anders dan handel. De waarde van je crypto telt als vermogen. Ook als die waarde stijgt, blijft het vermogen. Melden hoeft pas als je boven de vrijstellingsgrens van de Participatiewet komt, de grens waaronder je vermogen geen gevolgen heeft voor je bijstand.
Zeshonderd momenten in dertien maanden
De zaak begon met een anonieme melding bij het fraudemeldpunt van de gemeente Leeuwarden. Een medewerker van de gemeente onderzocht daarop de uitkering van de man, die sinds februari 2019 bijstand kreeg. In dat onderzoek gaf hij zelf een transactieoverzicht van zijn Bitvavo-rekening af, ongeveer vijftig pagina's dik.
Uit dat overzicht blijkt dat hij tussen 13 januari 2021 en 17 februari 2022 op meer dan 130 dagen crypto kocht of verkocht, verspreid over de hele periode. De gemeente kwam op ongeveer 600 momenten waarop hij een opdracht gaf om crypto te kopen of verkopen. De man bestreed dat hij zoveel transacties deed: veel regels in het overzicht zijn volgens hem automatische stappen die Bitvavo achter één opdracht uitvoert. De Raad hield daar rekening mee, maar kwam tot dezelfde conclusie: van incidenteel kopen en verkopen was geen sprake.
De gemeente herzag of stopte de uitkering over tien maanden en vorderde het te veel betaalde terug. De rechtbank Noord-Nederland bevestigde die besluiten in 2023. De man ging daarna in hoger beroep.
De gemeente moet opnieuw rekenen
Op één punt krijgt de man gelijk. De gemeente telde alleen het bedrag van ruim 15.000 euro als inkomen mee dat van Bitvavo naar zijn betaalrekening ging. De gemeente liet buiten beschouwing dat hij in dezelfde periode ruim 17.000 euro de andere kant op stuurde. De aankoopbedragen zag de gemeente als verwervingskosten: kosten die je maakt om inkomen te verdienen, en die bij de bijstand niet meetellen.
Daar gaat de Raad niet in mee. Wie crypto koopt, zet geld om in iets anders van waarde. Dat is geen kostenpost. De gemeente vergeleek de aankopen met de inzet bij een pokerspel, maar dat gaat volgens de Raad niet op: een pokerinzet betaal je om mee te mogen doen en ben je kwijt.
De gemeente heeft bovendien niet uitgelegd waarom een schatting van het inkomen nodig was, terwijl ze het volledige transactieoverzicht in handen had. Daarmee is het besluit onzorgvuldig voorbereid en slecht gemotiveerd.
Twaalf weken om het te herstellen
Dit is een tussenuitspraak: de Raad doet nog geen eindoordeel, maar geeft de gemeente twaalf weken om de gebreken te herstellen. Leeuwarden moet per maand vaststellen wat de man aan zijn handel overhield, of uitleggen waarom dat niet kan.
De man zelf komt over de hele periode op een verlies van 11.566,66 euro. De Raad houdt de beslissing over de boete aan tot de gemeente opnieuw heeft gerekend.